ÖZET

Uzakdoğu çizgi roman sanatı günümüzde dünya çizgi roman sanatının tarihsel gelişimi açısından, kendine önemli bir yer edinmiştir. Tarih boyunca sanat ve bilim alanlarında pek çok buluşun gerçekleştirildiği Uzakdoğu toprakları çizgi roman sanatı açısından da tarihi beş yüzyıl kadar önceyi işaret eden uygulama denemelerine ev sahipliği yapmıştır.

Bu bağlamda “Uzakdoğu Kültüründe -Japonya Örneğinde- Çizgi Roman Sanatının Gelişimi ve Bir Çizgi Roman Denemesi” başlıklı araştırmanın ilk bölümünde, çizgi roman sanatının tanımı ve amacı konusundaki görüşler iletilmiş, Batı çizgi roman sanatının Avrupa, Amerika ve Türkiye’yi içeren kısa tarihçesi, Uzakdoğu’daki örneklerin tarihsel gelişimiyle karşılaştırmak amacıyla konu edilmiştir. Çizgi romanın ilk olarak Amerika Birleşik Devletlerinde tanımlanması, bu kültürün Avrupa ve Uzakdoğu’ya olan etkisi nedeniyle, birinci bölüm çizgi romanın Batı’daki gelişimine ayrılmıştır.

İkinci bölümde Uzakdoğu kültür, felsefe ve din olgularının plastik sanatlara olan etkisi irdelenmiş, çizgi roman sanatıyla geleneksel resim ve illüstrasyonlar birbirleriyle bağlantı kurularak incelenmiştir. Bu bölümde Uzakdoğu çizgi roman sanatına bu konuda en önemli tarihsel başlangıçları içinde barındıran Çin çizgi romanıyla giriş yapılmıştır. Uzakdoğu ülkeleri içerisinde çizgi romanın gelişimi açısından bilimsel derleme ve araştırma kaynaklarında yer edinebilmiş diğer iki ülke, Kore ve Filipinler bu bölümde sırasıyla incelenmiştir.

Günümüzde çizgi roman sanatına neredeyse yeni bir yön vermeye başlayan Japonya, Uzakdoğu toplumları arasında, ülke sınırlarını aşarak sadece yakın çevresinde değil, Batı’da da tanınmayı başarmıştır. Japonya her yaştan okur kitlesi olan ve yılda milyar dolarlık bir satış rakamına ulaşan çizgi romanlarıyla (‘manga’),  grafik tasarım, animasyon ve oyuncak endüstrilerinde yeni bir devrim yaratmış ve bu özelliğiyle Uzakdoğu çizgi roman haritasının en üretken bölgesi olduğunu kanıtlamıştır. Konu bakımından sınırsız görünen ‘manga’lar Japon toplumunun karakterini ve yaşam biçimini yansımakta, bu özelliğini kullanarak ulusal kimliği ve kültürü dünyaya aktarmaktadır. Üçüncü bölümün tamamının ayrıldığı Japon çizgi roman kültürü, tarihsel gelişimi, geleneksel plastik sanatlarla, felsefe ve din öğeleriyle olan ilişkisi açısından ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Son yıllarda farklı ve üretken yaklaşımıyla dünya gündeminde bulunan çizgi roman çalışmalarının bu bölüme önemli bir katkısı olacağı düşünülerek incelenmiştir.

Araştırmanın dördüncü ve son bölümünü oluşturan uygulama çalışması, tezin içeriğine uygunluğu göz önünde bulundurularak çizgi roman denemesi biçiminde hazırlanmıştır. Türk ve Japon başlangıç mitolojilerinden alınan iki öyküden esinlenilerek oluşturulmuş çizgi roman çalışmasında desen, mürekkep ve tarama teknikleri kullanılmıştır. Bu deneysel uygulamada Uzakdoğu’yu konu alan araştırmanın önemli bir kısmını oluşturan Japonya örneğine gönderme yapmak amaçlanmıştır. Öykünün başlangıcındaki dünyanın yaratılış sahneleri Türk mitolojisinden alıntılarla hazırlanmış, ulusal değerlerin hatırlatılması ve iletilmesi açısından önemi olduğu düşünülmüştür.

SUMMARY

The Fareast where many inventions in art and science came into being throughout history, has also hosted comic book trial applications that extend as far as five hundred years. The Fareast comic book art has acquired an important place in the historical development of world comic book today. 

In this context, in the first chapter of the research called “The Development of Comic Book Art and A Comic Book Trial in the Far eastern Culture-with regard to example of Japan”, opinions on the introduction of comic book art and its purpose are acknowledged and the short history of the western comic art is stated in order to compare it with the historical development of the examples in the Fareast. As comic book is first defined in The United States of America, and as the American culture affected Europe and The Fareast, the first chapter is distinguished in the development of comic book in the West.

In the second chapter, the affects of the Far eastern culture, philosophy and religious facts on the plastic arts is studied and the traditional art; the comic book art is investigated by means of linking it to traditional art and illustrations. In this chapter, The Fareastern comic book art is introduced through the Chinese comic book that has initiated important historical beginnings. The other two countries; Korea and Philippines that have important place in scientific anthology and research sources regarding comic book development among the Far eastern countries are examined one by one in the second chapter.

Japan which has began to direct the contemporary comic book art among the Far eastern societies has succeeded in being recognized not only by its immediate vicinity but also by the West. Japan with its readers of all ages, its multi-dollar comic book (manga) sales records and its graphic design, animation and toy industries has created a revolution and thereby proved itself to be the most productive region in the Far eastern comic book map. 

The mangas which seem to have an endless list of different subjects reflect the Japanese society’s life and culture, and with the help of this characteristic, it transfers its national identity and culture to the world. The Third part is thoroughly differentiated on the introduction of Japanese comic book culture, its historical development, and its relationship with the traditional plastic arts, philosophical and religious elements in detail. The recent comic book works that are on the current agenda of the World with their different and productive approaches are also studied with the thought that they will have an important contribution to this chapter. 

The application work that constitutes the fourth and final chapter is prepared on the trial of a comic book with regard to its appropriateness to content of the thesis. In the comic book trial that have been formed by the inspiration of two stories from the initial Turkish and Japanese myths; designs, water-color paintings and ink cross-hatching patterns have been used. In this trial application, it is aimed to make a reference to the Japanese example that make up important part of this research on the Far eastern culture. The creation of the world at the beginning of the story is prepared with the quotations from Turkish with regards to its importance in reminding and conveying the national merits. 

ÖNSÖZ

Çizgi roman sanatı her toplumda farklı gelişim göstermiş bir sanat türüdür. Toplumlar arasındaki sosyo-kültürel farklara bağlı olarak, her ülkenin çizgi romana yaklaşımı değişimler gösterir. Çizgi roman sanatı önemli ölçüde kurgularını güncel ve tarihi olaylardan, iş yaşantısından, okuldan ya da insan ilişkilerinden, kısacası insan yaşamının içinden seçtiği için ait olduğu toplumun kültürü ve yaşam tarzıyla yakından ilişkilidir. Bu nedenle çizgi roman sanatı konularını seçtiği olayların etkisiyle zaman zaman kimlik değiştirmiş, saldırgan, içe kapanık, gerçekçi, eleştirel, dışavurumcu vb. roller edinmiştir.

Son yüzyılda, büyüteç altına alınmış ve pazar payı yüksek batılı benzerlerinin aksine, Uzakdoğu’ya bakıldığında henüz keşfedilmemiş bir çizgi roman kültürü dikkatleri çekmektedir. Uzakdoğu çizgi roman sanatı sayısız denebilecek kadar yoğun üretimi, tarih, din, kültür ve felsefenin konulara yansıması ve Batı çizgi romanlarından ayrılan farklı tarzıyla araştırılması ve öğrenilmesi gereken değerler içermektedir.

Günümüzde iletişim ağının güçlenmesi ulusal sınırları görünmez hale getirerek “global” kavramını yaşantımızın içine yerleştirmiştir. İnternetin topluluklar arasında bilim ve sanat alanındaki akışı sağlamasıyla Uzakdoğu çizgi roman sanatı ülkemizde de güncellik kazanmaya başlamıştır. Günümüzden yirmi yıl kadar geriye gidildiğinde bizim için görülen ilk örnekler televizyon kanallarında yayınlanan Japon çizgi filmleri olurken, aynı zaman diliminde Amerika- Avrupa ve bazı Uzakdoğu ülkeleri, Uzakdoğu’dan özellikle Japonya’dan yayılan bu özel çizgi roman ve çizgi film yapımlarının ticareti ve tüketimini gerçekleştirmişlerdir. Bunun yanı sıra çoğu akademisyen ve sanatçı bu konuda araştırmalarda bulunmuş, yayın ve bildiriler oluşturmuşlardır.

Uzakdoğu toplumlarında, kültür sanatla iç içe geçmiş durumdadır. Geleneksel miras 21. yüzyılda bile yaşamın ve sanatın içine girebilmektedir. Bu özellik ve sözü edilen toplumların her işi sanatmış gibi özenle uygulamaları, tıpkı resim veya illüstrasyon sanatlarında olduğu gibi, çizgi roman sanatında da eserlere özgün bir boyut kazandırmıştır.

Uzakdoğu illüstrasyon sanatlarının tarihçesi incelenirse, özellikle Çin ve Japonya’nın çizgi roman sanatlarında önemli ölçüde tarihsel bir etkilenme içinde olduğu gözlemlenmektedir. Bu bağlamda Uzakdoğu kültüründe çizgi roman sanatının gelişimi köklü bir felsefe, kültür ve sanat üçgenine dayanmaktadır. Günümüz çağdaş Uzakdoğu çizgi roman sanatını kavrayabilmek ve doğru değerlendirmek bu önemli tarihçeyi ve günümüze yansımalarını bilerek mümkün olacaktır.

Uzakdoğu Kültüründe 'Japonya Örneğinde' Çizgi Roman Sanatının Gelişimi ve Bir Çizgi Roman Denemesi Elif VAROL tarafından hazırlanmış. Alpin ve Blue tarafından düzenlenmiştir.